Xử Lý Vi Phạm Nhãn Hiệu: Quy Trình, Mức Phạt Và Cập Nhật Pháp Lý 2026

Khi phát hiện một cá nhân, tổ chức khác sử dụng nhãn hiệu trùng hoặc gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã đăng ký của mình, doanh nghiệp có quyền yêu cầu xử lý theo ba con đường: dân sự, hành chính hoặc hình sự. Từ ngày 15/7/2026, Nghị định 186/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, sửa đổi đáng kể cơ chế xử phạt vi phạm sở hữu công nghiệp — mở rộng thẩm quyền, bổ sung biện pháp ngăn chặn tên miền vi phạm và siết chặt thời hạn khắc phục hậu quả. Bài viết này giúp doanh nghiệp nắm rõ quy trình xử lý vi phạm nhãn hiệu theo quy định mới nhất.

1. Thế nào là hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu?

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, một hành vi bị coi là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu khi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ, cho hàng hóa/dịch vụ trùng hoặc tương tự, mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu. Các hình thức phổ biến gồm:

• Sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu (hàng nhái, hàng giả)
• Sử dụng nhãn hiệu trùng/tương tự trong quảng cáo, biển hiệu, bao bì sản phẩm
• Đặt tên doanh nghiệp, tên miền website chứa yếu tố trùng với nhãn hiệu đã đăng ký
• Nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển hàng hóa vi phạm để kinh doanh

2. Ba con đường xử lý: Dân sự — Hành chính — Hình sự

Doanh nghiệp có thể lựa chọn một hoặc kết hợp nhiều biện pháp tùy mức độ vi phạm và mục tiêu xử lý:

• Biện pháp dân sự: khởi kiện tại Tòa án, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, bồi thường thiệt hại, xin lỗi cải chính công khai (theo Điều 202 Luật SHTT). Phù hợp khi cần bồi thường thiệt hại cụ thể hoặc vi phạm có yếu tố phức tạp cần phán quyết của tòa.
• Biện pháp hành chính: yêu cầu cơ quan có thẩm quyền (Quản lý thị trường, Thanh tra Khoa học và Công nghệ, Hải quan, Công an…) xử phạt và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Đây là con đường phổ biến nhất vì thủ tục nhanh, chi phí thấp.
• Biện pháp hình sự: áp dụng khi hành vi có quy mô thương mại lớn, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên (Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017).

3. Quy trình xử lý vi phạm bằng biện pháp hành chính

Đây là quy trình doanh nghiệp áp dụng phổ biến nhất khi phát hiện hàng giả, hàng nhái nhãn hiệu trên thị trường:

• Bước 1 — Thu thập chứng cứ: mua hàng vi phạm, chụp ảnh, quay video, thu thập bao bì, hóa đơn tại nơi bán.
• Bước 2 — Giám định sở hữu công nghiệp (nếu cần): yêu cầu Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ giám định để có kết luận làm căn cứ xử lý.
• Bước 3 — Nộp đơn yêu cầu xử lý vi phạm: gửi đến cơ quan có thẩm quyền phù hợp (Quản lý thị trường nếu hàng hóa đang lưu thông; Hải quan nếu liên quan xuất nhập khẩu; Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ với vi phạm phức tạp).
• Bước 4 — Cơ quan chức năng kiểm tra, lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt.
• Bước 5 — Thi hành quyết định: bên vi phạm phải nộp phạt, loại bỏ yếu tố vi phạm, tiêu hủy hoặc thu hồi hàng hóa, và trong trường hợp vi phạm về tên doanh nghiệp/tên miền phải đổi tên hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm trong 60 ngày kể từ khi quyết định có hiệu lực.

4. Mức xử phạt hành chính tham khảo

Mức phạt được xác định theo giá trị hàng hóa, dịch vụ vi phạm, căn cứ Nghị định 99/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP, Nghị định 46/2024/NĐ-CP và mới nhất là Nghị định 186/2026/NĐ-CP):

Ngoài phạt tiền, bên vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả: buộc loại bỏ yếu tố vi phạm, buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm (nếu không thể loại bỏ yếu tố vi phạm), buộc thay đổi tên doanh nghiệp/tên miền, hoặc mới nhất là ngăn chặn truy cập tên miền vi phạm.

5. Điểm mới từ Nghị định 186/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/7/2026)

Đây là nghị định sửa đổi quan trọng nhất trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp gần đây, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

• Mở rộng thẩm quyền xử phạt: bổ sung rõ vai trò của Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Chủ tịch UBND cấp xã/tỉnh và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm chồng chéo.
• Biện pháp mới — ngăn chặn truy cập tên miền vi phạm: áp dụng cho cả tên miền quốc tế không có trụ sở tại Việt Nam, khắc phục lỗ hổng trước đây khi không thể thu hồi tên miền nước ngoài.
• Thời hạn 60 ngày: doanh nghiệp/hộ kinh doanh vi phạm về tên gọi phải chủ động đổi tên hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm trong 60 ngày kể từ ngày quyết định xử phạt có hiệu lực; quá hạn sẽ bị cưỡng chế.
• Siết chặt nguyên tắc: mỗi hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt một lần, tránh xử phạt trùng lặp giữa các cơ quan.

6. Khi nào cần xử lý hình sự?

Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi có quy mô thương mại, hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu từ 200 triệu đồng, hoặc giá trị hàng hóa vi phạm từ 200 triệu đồng trở lên. Mức phạt tiền có thể từ 50 triệu đến 500 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù tùy mức độ nghiêm trọng; pháp nhân vi phạm có thể bị phạt tiền lên đến hàng tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động.

7. Hồ sơ cần chuẩn bị khi yêu cầu xử lý vi phạm

• Đơn yêu cầu xử lý vi phạm (nêu rõ hành vi, đối tượng vi phạm, yêu cầu cụ thể)
• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hoặc văn bằng bảo hộ
• Chứng cứ về hành vi vi phạm: mẫu vật, hình ảnh, hóa đơn, video, kết luận giám định (nếu có)
• Giấy ủy quyền (nếu nộp qua đại diện sở hữu công nghiệp)
• Tài liệu chứng minh thiệt hại (nếu yêu cầu bồi thường theo hướng dân sự)

8. Lưu ý thực tế cho doanh nghiệp

• Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu càng sớm càng tốt — đây là điều kiện tiên quyết để có căn cứ xử lý vi phạm.
• Theo dõi thị trường và môi trường số định kỳ, đặc biệt trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội — nơi vi phạm nhãn hiệu diễn ra ngày càng phổ biến.
• Ưu tiên biện pháp hành chính với vi phạm quy mô nhỏ, chuyển hướng dân sự/hình sự khi thiệt hại lớn hoặc cần răn đe mạnh.
• Lưu trữ đầy đủ chứng cứ trước khi tiếp cận bên vi phạm để tránh việc tẩu tán hàng hóa, xóa dấu vết.
• Nên phối hợp với đơn vị tư vấn sở hữu trí tuệ có kinh nghiệm để chuẩn bị hồ sơ đúng quy định và làm việc hiệu quả với cơ quan chức năng.